Từ vùng đất khô và hạn hán dài hạn trên dòng sông barcoo nước ÚC, loại cá đặc biệt này được thuần dưỡng từ năm 1988, lan sang Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Đông Nam Á và có mặt tại Việt Nam vài năm gần đây. Cá Mú Úc có Hàm lượng Omega-3 thuộc hàng cao nhất trong các loài cá được khảo sát khiến loài cá này được nhiều người nuôi quan tâm, nhưng cũng kèm theo không ít rào cản kỹ thuật và pháp lý.
Xuất Xứ Từ Sông Barcoo Miền Trung Nước ÚC
Cá bảo ngọc ( gọi cá mú ÚC) có tên khoa học Scortum barcoo (McCulloch, 1917), thuộc họ Cá căng (Terapontidae), bộ Cá vược (Perciformes). Tên quốc tế phổ biến là Jade perch hoặc Barcoo grunter; ở Việt Nam, cá còn được bán dưới các tên cá ngọc đế, cá mú Úc hay cá rô ngọc. Chữ "barcoo" lấy từ sông Barcoo ở miền trung nước Úc, nơi xuất xứ của loài cá này.
Trong tự nhiên, cá sống ở lưu vực hồ Eyre và lưu vực Bulloo-Bancannia, trải qua các bang Queensland, Nam Úc và Lãnh thổ Bắc Úc. Sông ở đây luân phiên giữa lũ quét và những đợt khô hạn kéo dài nhiều tháng, có khi nhiều năm. Khi sông cạn, cá co cụm trong các hố nước sâu, đục và nghèo nguồn thức ăn.
Để sống sót qua chu kỳ "no - đói" của vùng khô hạn, cá mú úc ăn rất nhiều khi lũ về và chuyển hóa nhanh năng lượng thành mỡ tích trong cơ thịt và khoang bụng. Đặc điểm tiến hóa này chính là nguồn gốc của hàm lượng axit béo không no cao trong thịt cá.
Khởi Đầu Tại Queensland năm 1988
Cuối thập niên 1980, ngành nuôi cá nước ngọt của Úc tìm thêm đối tượng bản địa bên cạnh cá vược bạc (Bidyanus bidyanus) và cá chẽm (Lates calcarifer). Mùa đông năm 1988, Bruce Sambell cùng đội ngũ trại giống Ausyfish Pty Ltd thu những con cá bảo ngọc hoang dã đầu tiên từ các hố nước trên sông Barcoo về lưu giữ.
Khó khăn lớn nhất ban đầu là sinh sản. Ngoài tự nhiên, cá đẻ khi có tín hiệu nước lũ dâng và nhiệt độ ấm lên vào mùa xuân; trong ao nuôi, cá bố mẹ không tự đẻ. Đầu thập niên 1990, các cơ sở nghiên cứu ở Queensland và Grafton (New South Wales) hoàn thiện quy trình sinh sản nhân tạo bằng kích dục tố.
Theo quy trình được mô tả trong các tài liệu kỹ thuật về Cá Mú Úc :
Cá bố mẹ: 3-4 năm tuổi, nặng 1,5-2,5 kg.
Kích thích sinh sản: cá cái tiêm hai liều cách nhau khoảng 6 giờ. Liều đầu kết hợp HCG và LHRH-A2; liều hai kết hợp Domperidone và LHRH-A2. Cá đực tiêm một liều bằng khoảng 1/4 liều cá cái, cùng lúc với liều hai.
Trứng và ấu trùng: trứng trôi nổi, đường kính khoảng 2,1 mm, nở sau 21-26 giờ ở 25-29 °C. Ấu trùng được ương trong ao giàu luân trùng và giáp xác râu ngành.
Cá giống: sau 3-4 tuần đạt cỡ cá hương khoảng 15 mm; sau 8-12 tuần đạt 30-50 mm.
Ở khâu ương, cá dưới 12 cm có tính ăn thịt đồng loại rất mạnh: những con lớn vượt đàn săn và nuốt con nhỏ cùng lứa. Vì vậy, người ương phải lọc phân cỡ bằng lưới sàng 7-10 ngày một lần để giữ tỷ lệ sống.
Hành trình nhân giống sang Châu Á và Đông Nam Á từ năm 2000
Khi Úc đã tuần hoá con giống từ tự nhiên khá khắc nghiệt để nuôi thành công và hiệu quả, các nước châu á bắt đầu nguyên cứu nhân giống tại quốc gia mình.
Năm 2000: Đài Loan bắt đầu nhập Nuôi thử nghiệm; nghiên cứu công thức thức ăn và giải mã bộ gen ty thể phục vụ truy xuất nguồn gốc giốngcủa dòng cá này.
Năm 2001: Trung Quốc Đại Lục Nhập chính thức; Viện Nghiên cứu Thủy sản Nhiệt đới và Cận nhiệt đới (Quảng Đông) hoàn thiện quy trình nuôi vỗ và sinh sản. Cá được nuôi thâm canh ở Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam.
Giai đoạn 2002-2009: Hồng Kông Cục Nông nghiệp, Thủy sản và Bảo tồn (AFCD) nuôi thử từ 2002; đến 2006 cá được đưa vào Chương trình Trang trại Cá được Chứng nhận, phục vụ nhà hàng, khách sạn.
Gần Đây: Công ty Aqualita Ecotechnology Singapor nuôi cá bảo ngọc trong mô-đun container tuần hoàn tại Tampines, theo hướng nông nghiệp đô thị.
Khí hậu ấm của miền Nam Trung Quốc giúp cá thích nghi nhanh, và đây trở thành vùng nuôi thâm canh quan trọng. Trung Quốc và Đài Loan về sau cũng là nguồn trứng, cá giống nhập vào Việt Nam.
Hành Trình Cá Mú Úc Về Việt Nam
Giai đoạn 2018-2020, một số trang trại tư nhân nhập trứng và cá giống qua đường tiểu ngạch từ Đài Loan, Trung Quốc để nuôi thử, chủ yếu ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Trước đó, loại cá này được nhập dưới dạng nhập nhẩu hải sản ằng đường hàng không cho nhà hàng cao cấp ở Hà Nội và TP.HCM. Với tên "cá mú Úc" hay "cá ngọc đế", mỗi con 1-1,5 kg từng có giá 1,5-2 triệu đồng.
Từ khi nhân giống và nuôi thành công tại Đồng Tháp, Giống cá này đến 2026 xuất bán chính ngạch tại Việt Nam ở các vựa hải sản rẻ hơn so với lúc trước nhập khẩu rất nhiều.
Giá Cá mú Úc Sống Tại Tp.Hồ Chí Minh hiện nay giao động từ 350.000vnđ – 450.000vnd/Kg lẻ.
Hiện nay, mô hình nuôi cá mú úc tại việt nam đang ở quy mô nhỏ, thử nghiệm và nguyên cứu tại Cần Thơ, Gia Lai vì vậy nguồn cung cá thương phẩm chưa đủ cầu và thường ở các vựa hải sản lớn hoặc nhà hàng mới có loại cá này để bán.
Tìm hiểu chi tiết cá mú úc tại đây
Lý Do Cá Mú Úc Được Ưu Chuộng Hiện Nay
Như đã phân tích trên, đây là giống cá nhập lai tạo từ trung quốc để nuôi kinh tế tại thị trường Việt chưa đại trà, lý do chưa nắm được kỹ thuật nuôi, hơn nữa con giống giá cao, mô hình cấy tạo nhân giống phòng rủi ro bệnh khá phức tạp trong việc đầu tư nuôi loại này.
Nhờ loại cá này có giá trị dinh dưỡng vượt trội nên khá được ưu chuộng trên thị trường:
Động lực lớn nhất đến từ một nghiên cứu về lipid. Giai đoạn 1998-2002, CSIRO phối hợp với Cơ quan Nghiên cứu và Phát triển Thủy sản Úc (FRDC, dự án 1999/331) khảo sát hơn 200 loài thủy hải sản. Kết quả, được B.D. Mooney, P.D. Nichols và N.G. Elliott tổng hợp trong ấn phẩm "Seafood The Good Food II", xếp cá bảo ngọc đứng đầu về hàm lượng Omega-3.
Cá Mú Úc chứa khoảng 2.483 mg Omega-3/100 g, cao gấp 2-3 lần cá hồi Đại Tây Dương nuôi. Tỷ lệ Omega-3 dao động 11,1-24,1% tổng lipid, tùy chế độ ăn của cá.
Thịt cá chắc, béo ngọt và không có xương dăm trong cơ, khác với nhiều loài cá nước ngọt như cá chép. Cá phù hợp để hấp, nướng, áp chảo hoặc làm sashimi.
Tầm Nhìn trong nghề nuôi cá mú úc tại việt nam trong giai đoạn đầu đến 2030
Xuất sứ từ chính sông Barcoo(ÚC), cá bảo ngọc đã có chỗ đứng thương mại ở nhiều nơi tại châu Á. Các mô hình ở Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên cho thấy
cá mú úc sống thích nghi tốt với khí hậu phía Nam.
Để phát triển bền vững, nghề nuôi cần ưu tiên hệ thống tuần hoàn khép kín hoặc ao lót bạt có mái che, đi kèm an toàn sinh học nghiêm ngặt để cá không thoát ra môi trường. Ba việc then chốt tiếp theo là làm rõ khung pháp lý cho loài, chủ động sản xuất giống trong nước, và chuẩn hóa dinh dưỡng cùng quy trình khử mùi trước thu hoạch.
Tác giả: Tư Thôi ( Hải sản Tư Ghẹ )
Nguồn Tham Khảo: tepbac
Hấp Ghẹ Xanh Mấy Phút Là Chín?
Bí Mật Hấp Ghẹ: Bia Hay Nước Dừa? Cuộc Chiến Vị Giác
